در بسیاری از سازمان ها، به ویژه در بخش دولتی، مدیران بیش از هر چیز به حفظ وضع موجود تمایل دارند. آنها ترجیح میدهند روال جاری تغییر نکند، اتفاق غیرمنتظرهای رخ ندهد و همه در سطحی از رضایت نسبی باقی بمانند.
این رویکرد اگرچه در کوتاه مدت آرامش ایجاد میکند، اما در بلند مدت باعث رکود و کندی حرکت سازمانها میشود. به همین دلیل، در نظام اداری کشور حرکت رو به جلو بسیار آهسته پیش میرود و تنها در بخش خصوصی، آن هم در برخی شرکتها، شاهد نوآوری و پیشرفت واقعی هستیم. در این میان، مدیران تحولگرا نقش حیاتی در تغییر و بهبود شرایط ایفا میکنند.
✅ تحول چیست؟
تحول به معنای تغییرات سطحی یا اصلاحات جزئی نیست. منظور از تحول، دگرگونی عمیق، پایدار و هدفمند در ساختار، فرآیندها و حتی فرهنگ سازمانی است. تغییر ممکن است محدود باشد، مثل جابهجایی یک کارمند یا تغییر یک دستورالعمل؛ اما تحول بازنگری بنیادین و بازآفرینی مسیر آینده است.
برای مثال، سازمانی که از روشهای سنتی و کاغذی به سمت دولت الکترونیک حرکت میکند، دست به یک تحول واقعی زده است.
✅ ویژگی های مدیران تحول گرا
مدیران تحولگرا کسانی هستند که میتوانند چنین دگرگونیهایی را هدایت کنند. این مدیران آیندهنگر هستند و برای سازمان چشماندازی روشن ترسیم میکنند. آنان با سخنان و رفتار خود الهامبخش کارکنان میشوند و انگیزه لازم برای حرکت در مسیر جدید را به وجود میآورند.
یکی از مهمترین ویژگیهای این مدیران شجاعت در تصمیمگیری است؛ زیرا هر تحول با مقاومت، ترس و ریسک همراه است. به عنوان نمونه، مدیری که تصمیم میگیرد در یک سازمان سنتی گردشگری، فروش بلیت را کاملاً آنلاین کند، باید توانایی مدیریت مقاومت کارکنان قدیمی و نگرانی مشتریان سنتی را داشته باشد.
از دیگر ویژگی های آنان میتوان به نوآوریطلبی اشاره کرد. مدیران تحولگرا به دنبال ایدههای جدید هستند، حتی اگر این ایدهها از کارکنان پایین دست ارائه شده باشد.
آنان همچنین به یادگیری مداوم و توسعه منابع انسانی اهمیت زیادی میدهند، زیرا میدانند که بدون رشد و آموزش کارکنان، تغییر پایدار شکل نخواهد گرفت.
✅ چرا اغلب مدیران از تغییر پرهیز می کنند؟
اگرچه تغییر و تحول برای رشد ضروری است، بسیاری از مدیران ترجیح میدهند وضع موجود را حفظ کنند. نخستین دلیل این موضوع ترس از عدم قطعیت است. تغییرات میتوانند نتیجهای نامعلوم داشته باشند و بسیاری از مدیران از مواجهه با شکست هراس دارند.
دلیل دوم، منافع فردی و سازمانی است، گاه مدیران و کارکنان در وضع موجود منافعی برای خود تثبیت کردهاند و طبیعی است که در برابر هر تحول مقاومت کنند، در بخش دولتی، فشارهای سیاسی و اداری نیز مزید بر علت میشود.
مدیران دولتی معمولاً به جای نوآوری و ریسکپذیری، مأموریت دارند که آرامش و ثبات سازمان را حفظ کنند، فرهنگ سازمانی محافظه کارانه نیز بر این وضعیت دامن می زند.
در چنین فضایی، تغییر نه بهعنوان یک فرصت، بلکه بهعنوان تهدیدی برای امنیت و منافع افراد تلقی میشود.
✅ تفاوت مدیران تحول گرا با سایر مدیران
تفاوت اصلی در نگاه به آینده است. مدیران سنتی به حفظ وضع موجود و کنترل شرایط توجه دارند، در حالیکه مدیران تحول گرا به خلق آیندهای متفاوت میاندیشند.
برای نمونه، یک مدیر سنتی در شرکت خدمات گردشگری ترجیح میدهد همان روش رزرو تلفنی قدیمی ادامه یابد «چون همه به آن عادت دارند». اما یک مدیر تحولگرا علاوه بر راهاندازی سیستم رزرو آنلاین، فرهنگ استفاده از فناوریهای نوین را میان کارکنان و مشتریان تقویت میکند.
✅ راهکارهایی برای افزایش تعداد مدیران تحول گرا
برای آنکه در نظام اداری و اقتصادی کشور، مدیران بیشتری با رویکرد تحولگرا تربیت شوند، چند اقدام ضروری است؛
۱⃣ باید دورههای آموزشی ویژه برای رهبری تحولگرا طراحی شود تا مدیران با مبانی علمی و مهارتهای عملی تغییر آشنا شوند.
۲⃣ لازم است نظام شایستهگزینی جایگزین انتصابهای مبتنی بر روابط شخصی و سیاسی گردد. در چنین نظامی، شایستگی و توانایی تغییر به معیار اصلی انتخاب مدیران تبدیل میشود.
۳️⃣از سوی دیگر، باید بسترهای لازم برای نوآوری و کارآفرینی در سازمانها فراهم شود. مدیران زمانی به سمت تحول میروند که بدانند نوآوری پاداش دارد نه تنبیه. همچنین کاهش بوروکراسی اداری میتواند به مدیران امکان دهد سریعتر ایدههای تحولگرایانه خود را اجرا کنند.
۴️⃣در نهایت، معرفی و تشویق مدیران موفق تحولگرا بهعنوان الگو، میتواند انگیزه سایر مدیران را برای حرکت در این مسیر افزایش دهد.
✍️ به قلم: دکتر سید مهدی قریشی
📅 شنبه – ۱۲ مهر ۱۴۰۴
